แม่หนูไกร เพ็งธรรม “ชีวิตที่ต้องการช่วยเหลือผู้อื่น”
ไกลจากเมืองหลวงของประเทศไทยไปทางภาคอีสาน ที่จังหวัดหนองบัวลำภู ณ บ้านโดนสูง ตำบลกุดดินจี่ แม่หนูไกร เพ็งธรรม อายุเพิ่มจะห้าสิบต้นๆ ยังแข็งแรงสดใสทั้งร่างกายและจิตใจ กำลังขับเคลื่อนงานเล็กๆ อยู่ด้วยความตั้งใจ
นั่นคือ เธอกำลังจะเปลี่ยนผืนนาแห้งผากจำนวนราว 7 ไร่นั้น ให้เป็นวนเกษตรเพื่อการเรียนรู้ของคนบ้านโดนสูง ของคนตำบลกุดดินจี่และของคนตำบลข้างเคียง มีเสียงพูดขึ้นว่าแม่สร้างโรงเรียนชาวนาใช่ไหม แม่หนูไกรอมยิ้มในหน้า ไม่ได้ตอบคำถามนั้นโดยตรง แต่ก็พูดถึงเรื่องที่กำลังจะทำนั้นสำคัญกว่าผลที่จะเกิด
ผลมันจะพัฒนากลายเป็นโรงเรียนชาวนาหรือศูนย์ฝึกควาย ก็ช่างเถอะ…
แม่ลงมือทำในที่ไร่หนึ่งก่อน ปลูกเพิงมุงด้วยหญ้าคาเอาไว้ให้ชาวบ้านนั่งรวมกันได้สัก 40 คน ผืนดินที่หมดธาตุอาหารแม้ต้นมันสำปะหลังยังเมินนั้น แม่แก้ไขด้วยการปลูกไผ่นำร่องไปก่อน เพราะไผ่ขึ้นได้ในทุกสภาพดิน อย่างน้อยได้อาศัยร่มเงาของไผ่ให้ความร่มรื่นแก่ดินบ้างระหว่างต้นไผ่ปลูกต้นยางนาลงไป ผืนดินที่เหลือใช้ฟางข้าวคลุมเอาไว้ เพื่อกำจัดหญ้าและควบคุมความชื้นของดิน
นี่เป็นงานเริ่มต้นที่ได้แรงบันดาลใจจากพ่อคำเดื่อง ภาษี ปราชญ์ชาวบ้านอีสานตำนานแห่งเกษตรธรรมชาติ
“เมื่อเช้านี้ส่งชาวบ้านไปหาพ่อคำเดื่อง 3 คันรถ ในนั้นมีหลานของตัวเองรวมไปด้วย ให้ไปดูพ่อคำเดื่องทำ และไปฟังพ่อคำเดื่อง จะได้มองเห็นประโยชน์ของเกษตรธรรมชาติ”
เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นแนวคิดของแม่หนูไกรในการส่งทอดภารกิจไปให้คนอีกรุ่น หนึ่ง รวมถึงวิธีจัดการความรู้โดยอาศัยผลงานของปราชญ์กระทั่งตัวปรา๙ญ์ชาวบ้านเอง ช่วยถ่ายทอดให้ความรู้และกระตุ้นสำนึกให้แก่รุ่นต่อไปของบ้านโนนสูง
ที่ส่งไปนั้น เป็นชาวบ้านที่ให้ความสนใจ อีกส่วนหนึ่งเป็นคนที่แม่หนูไกรหมายมั่นให้เป็นกำลังสำคัญในการทำงานด้านนี้ต่อไป ถ้าหากเป็นชาวบ้านทั่วไป แม่หนูไกรจะใช้วิธีเชิญปราชญ์หรือผู้รู้จากข้างนอกมาให้ความรู้กับชาวบ้านยังเพิงหญ้าคาที่แม่ได้ตระเตรียมไว้ คนที่รับปากกับแม่เอาไว้แล้วก็มี พ่อคำเดื่อง ภาษี พ่อผาย สร้างสระกลาง แห่งศูนย์ค้ำคูณที่ขอนแก่น ฯลฯ
เมื่อสนใจจับงานด้านนี้ขึ้นมา แม่หนูไกรพบว่า ชาวบ้านให้ความสนใจปุ๋ยหมักและฮอร์โมมนพืชกันมาก เนื่องจากราคาปุ๋ยเคมีสูงเกินกว่าชาวบ้านจะรับไหวแล้ว
เหมือนเด็กที่ร้องไห้จะดื่มนม เราก็ต้องหานมไปให้ ไม่ใช่เข้าไปสอบให้เขาหัดเดินโดยไม่สนใจเรื่องเด็กหิวนม ดังนั้นวิทยากรที่จัดรายการทางวิทยุเรื่องน้ำหนักชีวภาพกับฮอร์โมนพืชก็จะ ได้รับเชิญจากแม่หนูไกรให้ไปบรรยายเรื่องนี้กับชาวบ้านโนนสูงยังเพิงหญ้าคา ของแม่ต่อไป
