มีคำกล่าวว่า “จิตเป็นนาย กายเป็นบ่าว” หมายถึง ความคิดหรือจิตใจเป็นสิ่งที่สั่งการ หรือกำหนดให้ร่างกายทำตามหรือเป็นไปตามที่คิด หากมีสุขภาพจิตที่ดีย่อมทำให้สุขภาพร่างกายแข็งแรงไปด้วย
เรื่องนี้เป็นเรื่องทั่วไปที่เข้าใจไม่ยาก สามารถพบเห็นได้ในชีวิตประจำวัน เช่น ผู้ป่วยที่มีจิตใจเข้มแข็ง มีกำลังใจดี มักจะหายป่วยได้เร็วกว่าผู้ป่วยที่ไม่มีกะใจจะรักษา จึงต้องมีการไปเยี่ยมผู้ป่วยเพื่อให้กำลังใจ
แต่จริงๆ แล้ว พลังของจิตใจส่งผลต่อร่างกายมากแค่ไหน?
จากการทดลองทางวิทยาศาสตร์ พบว่า จิตใจอาจมีผลต่อสภาพร่างกายมากกว่าที่หลายคนจินตนาการไว้ ตัวย่างหนึ่งซึ่งเป็นกรณีศึกษาที่รู้จักกันแพร่หลายในวงการแพทย์และเภสัชกร คือ การให้ยาแก่คนไข้ที่มีอาการปวดหัว ซึ่งความจริงแล้วยาที่ให้นั้นเป็นเพียงแป้งหรือน้ำตาลที่นำมาอัดเม็ดให้มีรูปร่างลักษณะเหมือนยา เพื่อหลอกคนไข้
เมื่อคนไข้รับประทานยาหลอก ผลปรากฏว่าคนไข้ส่วนใหญ่หายปวดหัว หรือมีอาการดีขึ้น!
ทั้งที่ยาหลอกที่คนไข้รับประทานนั้นไม่ได้มีสรรพคุณใดๆ ในการรักษาเลยแม้แต่น้อย แต่กลับสามารถส่งผลในการเยียวรักษาได้
ปรากฏการณ์เช่นนี้ เรียกว่า พลาซีโบ เอฟเฟ็ค (placebo effect)
คำว่า placebo เป็นภาษาละติน แปลว่า “ฉันจะทำตามนั้น” (I shall please) เดิมทีคำคำนี้ใช้เรียกขาน บุคคลที่มีอาชีพรับจ้างร้องไห้ในงานศพ เพื่อสร้างบรรยากาศโศกเศร้า ต่อมาทางการแพทย์จึงใช้คำว่า พลาซีโบ ที่แปลว่า ยาหลอก
การที่ยาหลอกสามารถรักษาอาการเจ็บป่วยได้ เป็นเพราะ คนไข้ “เชื่อ” อย่างสนิทใจว่าได้รับยารักษา และ “คาดหวัง” ว่าอาการป่วยจะหายไปและรู้สึกสบายดี ร่างกายจึงเป็นไปตามที่ความคิดกำหนด
แสดงให้เห็นว่า ความคิดมีอิทธิพลต่อร่างกายอย่างเป็นรูปธรรม แล้วความคิดหรือความคาดหวังนี้มีกลไกในการควบคุมร่างกายอย่างไร จึงสามารถรักษาอาการเจ็บป่วยได้?
มีคำอธิบายเกี่ยวกับพลาซีโบหลายแนวคิด แนวคิดหนึ่งที่ได้รับการยอมรับคือ พลาซีโบเกิดจาก การตอบสนองที่ถูกวางเงื่อนไข (Conditioned Response) ซึ่งเป็นที่รู้จักจากการศึกษากับสุนัขของพาฟลอฟ
สุนัขของพาฟลอฟถูกวางเงื่อนไขโดย การสั่นกระดิ่งแล้วตามด้วยอาหารจนคุ้นเคย จากนั้นเพียงแค่สั่นกระดิ่งเฉยๆ สุนัขก็จะตอบสนองโดยมีน้ำลายไหลออกมา ถึงแม้ว่าจะไม่ให้อาหารก็ตาม
ทั้งนี้เพราะร่างกายสุนัขสร้างความ “คาดหวัง” ขึ้น หลังจากผ่านประสบการณ์ซ้ำๆ ร่างกายหลั่งสารเคมีต่างๆ เพื่อตอบสนองต่อเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้น
ในกรณีของพลาซีโบก็เช่นกัน เมื่อสมองคาดหวังผลลัพธ์ที่จะเกิดขึ้น ร่างกายจะหลั่งสารเคมีและฮอร์โมนต่างๆ เพื่อรับกับสิ่งที่ตามมาไม่ว่าจะเป็นรสชาติอาหาร หรืออารมณ์ทางเพศ
กรณีของความเจ็บปวด มีผู้ศึกษาค่อนข้างมาก ทำให้ทราบว่า ความคาดหวังทำให้สมองหลั่งฮอร์โมนและสารสื่อประสาท เช่น เอ็นดอร์ฟินและโอปิแอต ออกมา
โอปิแอตเป็นสารบรรเทาปวด และเอ็นดอร์ฟินทำให้รู้สึกเคลิบเคลิ้ม เมื่อหลั่งออกมาจึงช่วยยับยั้งอาการเจ็บป่วย
ดังนั้นความจริงแล้วทันทีที่เรากินยาหรือฉีดยา ก่อนที่ยาจะออกฤทธิ์ แทบจะทำให้รู้สึกป่วยหายเป็นปลิดทิ้งจากผลของความคาดหวังไปแล้ว
อุปปาทาน หรือ การรักษา
หลายคนอาจคิดว่าพลาซีโบคงมีผลเฉพาะอาการเจ็บป่วยเล็กๆ น้อยๆ เท่านั้น แต่ช้าก่อน ในอดีตมีการศึกษาที่แสดงให้เห็นว่าในการผ่าตัดก็มีพลาซีโบเกิดขึ้นเช่นกัน
สมัยก่อนมีการผ่าตัดเพื่อรักษาอาการเจ็บหน้าอก ซึ่งเชื่อว่ากิดจากเลือดไหลเวียนไม่ปกติ แพทย์จะใช้วิธีผ่าเปิดหน้าอกเพื่อเข้าไปผูกหลอดเลือดให้ความดันเลือดสูงขึ้น การรักษาวิธีนี้ทำให้คนไข้หายเจ็บหน้าอก ความดันกลับเป็นปกติ จึงได้รับความนิยมอยู่นานถึง 20 ปี
ก่อนที่จะมีศัลยแพทย์ท่านหนึ่งเกิดสงสัยว่า วิธีการผ่าตัดดังกล่าวใช้ได้ผลจริงหรือ? เขาจึงตัดสินทดลองกับคนไข้ของตัวเอง!! โดยใช้วิธีผ่าตัดแบบเดิมกับคนไข้จำนวนครึ่งหนึ่ง ส่วนอีกครึ่งหนึ่งเพียงแค่กรีดลงบนผิวหนุงและเย็บกลับไปเฉยๆ โดยไม่ได้ทำอะไรกับหลอดเลือดเลย
ผลปรากฎว่าทั้งคนไข้ที่ได้รับการผ่าตัดจริงๆ การผ่าตัดหลอกๆ มีอาการไม่ต่างกันเลย คือ มีอาการดีขึ้นอยู่ราว 1 ปี จากนั้นจะกลับมามีอาการอีกครั้ง
แสดงให้เห็นว่าการผ่าตัดผูกหลอดเลือดความจริงแล้วไม่ได้รักษาอาการป่วยเลย สิ่งที่เยียวยาอาการเจ็บหน้าอกคือ ผลของพลาซีโบเป็นหลัก กล่าวคือ ความเชื่อว่าได้รับการรักษาและความคาดหวังว่าจะหายจากอาการเจ็บ ช่วยเยียวยาอาการเจ็บปวดได้ระยะหนึ่ง แต่สุดท้ายก็ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้
Read the rest of this entry »
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
